Stanje klime u Evropi 2025: Rekordni toplotni talasi od Mediterana do Arktika, dok se glečeri smanjuju, a snežni pokrivač opada

Brzo zagrijavanje u Evropi smanjuje snježni i ledeni pokrivač, dok opasno visoke temperature zraka, suša, toplinski talasi i rekordne temperature okeana pogađaju regije od Arktika do Mediterana. Evropa je, zajedno sa mnogim drugim regionima na svetu, izložena sve većim uticajima – od rekordnih toplotnih talasa na kopnu i na moru, do razornih šumskih požara i kontinuiranog gubitka biodiverziteta – sa posledicama po društva i ekosisteme širom Evrope.

Nalazi su objavljeni danas u okviru izvještaja o evropskom stanju klime (ESOTC) 2025., koji je izradio Evropski centar zaSrednje{0}}Vremenske prognoze(ECMWF), koja implementira Copernicus Climate Change Service, i Svjetsku meteorološku organizaciju (WMO). Izvještaj objedinjuje rad oko 100 naučnih saradnika i pruža sveobuhvatan pregled ključnih promjena u klimatskim indikatorima za kontinent koji se najbrže zagrijava, uključujući hladna okruženja, morske ekosisteme, rijeke i jezera, rizik od šumskih požara i još mnogo toga. Dostupan je širok spektar grafika i vizuelnih prikaza koji naglašavaju ključne nalaze iz podataka.

(Lijevo) Kumulativna promjena mase glečera (Gt) za evropske regije glečera od 1976. do 2025. Gt=gigatona=1 milijardi tona. Podaci: WGMS. Kredit: WGMS/C3S/ECMWF. (desno) Brzina toka ledenog pokrivača Grenlanda za hidrološku 2025. godinu. Podaci: IMBIE, ENVEO.

ENVEO/C3S/ECMWF

Izvještaj o ključnim nalazima

Najmanje 95% Evrope imalo je iznad-prosječne godišnje temperature 2025. godine.

Rekordni toplotni talas od tri-sedmice pogodio je sub-arktičku fenoskandiju, sa temperaturama blizu i unutar arktičkog kruga preko 30 stepeni.

Glečeri u svim evropskim regijama zabilježili su neto gubitak mase, a Island je zabilježio drugi-najveći gubitak glečera do sada; snježni pokrivač je bio 31% ispod prosjeka; Ledeni pokrivač Grenlanda izgubio je 139 gigatona (139 milijardi tona) leda.

Godišnja temperatura površine mora za evropsku regiju bila je najviša zabilježena, a 86% regije iskusilo je najmanje 'jake' morske vrućine.

Šumski požari izgorjeli su oko 1.034.550 hektara, što je najveća zabilježena površina.

Protoci rijeka su bili ispod prosjeka tokom 11 mjeseci u godini širom Evrope, sa 70% rijeka koji su imali ispod-prosječnih godišnjih protoka.

Oluje i poplave pogodile su hiljade širom Evrope, iako su ekstremne padavine i poplave bile manje rasprostranjene nego poslednjih godina.

Obnovljivi izvori energije su isporučili skoro polovinu (46,4%) električne energije u Evropi 2025. godine, a solarna energija je dostigla novi rekord doprinosa od 12,5%.

Biodiverzitet je od vitalnog značaja za održivu budućnost, ali klimatske promjene su glavni uzrok njegove degradacije. Klimatske promjene i biodiverzitet snažno su povezani unutar evropske politike i okvira.

(Lijevo) Anomalije i ekstremi u godišnjoj prizemnoj temperaturi zraka u 2025. Ekstremne kategorije ('najhladniji' i 'najtopliji') zasnovane su na rangiranju za 1979.–2025. Druge kategorije opisuju kako se temperature upoređuju sa njihovom distribucijom tokom referentnog perioda 1991–2020. 'Mnogo hladnije/toplije od prosjeka' – hladnije/toplije od 90% temperatura; 'hladnije/toplije od prosjeka' – od 66% temperatura; 'blizu prosjeka' – unutar srednjih 33%. (Desno) Vizuelni prikaz anomalija prosječne temperature širom svijeta, za svaki kontinent na osnovu IPCC regiona i Arktika. Linearni trendovi su naznačeni za poslednjih trideset godina (1996–2025) za globus, Evropu i Arktik. Podaci: ERA5.

C3S/ECMWF

Florian Pappenberger, direktor-Generalni direktor Evropskog centra za srednje{1}}vremenske prognoze, rekao je: "Evropa je kontinent koji se najbrže-zagrijava, a uticaji su već ozbiljni. Skoro cijeli region je imao iznad-prosječnih godišnjih temperatura. Sub-Arktička Norveška, Švedska i Finska su 2025. godine zabilježile svoj najgori toplotni talas do sada sa 21 uzastopnim danom i temperaturama u krugu od 5°C i 2 stepena iznad 2 stepena. izvještaj nudi jasne, djelotvorne uvide koji podržavaju političke odluke i pomažu javnosti da bolje razumije promjenjivu klimu u kojoj živimo."

Celeste Saulo, generalni sekretar-Svjetske meteorološke organizacije, rekao je: "Stanje klime SMO otkrilo je neravnotežu energije na našoj planeti, a europsko stanje klime koje su zajednički proizveli WMO i ECMWF odražava utjecaje na Evropu. Naši zajednički napori da napravimo ESOTC odražavaju kako klimatske promjene utječu na biodiverzitet i hrabre inicijative koje su poduzeli evropski kreatori politike da ga zaštite i obnove."

Brze promjene utiču na hladnije regije Evrope

Izveštaj pokazuje kontinuirani trend brzog zagrevanja širom najhladnijih regiona Evrope – uključujući Arktik i Alpe, gde sneg i led igraju ključnu ulogu u usporavanju klimatskih promena odbijajući sunčevu svetlost nazad u svemir (albedo efekat).

Najmanje 95% Evrope imalo je iznad-prosječnih godišnjih temperatura 2025. godine, dok se područje Evrope koje doživljava zimske dane sa temperaturama smrzavanja smanjuje. Sub-Arktička Fenoskandija je u julu zabilježila svoj najduži toplotni talas do sada, koji je trajao tri sedmice. Tokom tog perioda, temperature blizu i unutar arktičkog kruga dostigle su i premašile 30 stepeni, dostižući maksimum od 34,9 stepeni u Frosti u Norveškoj. U međuvremenu, Evropa kao cjelina zabilježila je rekordno nizak broj dana pod stresom od hladnoće, pri čemu je 90% kontinenta doživjelo manje dana od prosjeka sa barem „jakim“ stresom od hladnoće. Minimalne temperature ostale su iznad prosjeka veći dio godine.

Područje Evrope koje je doživjelo najmanje 14 uzastopnih (lijevo) 'mraznih dana' i (desno) 'lednih dana' u 2025. (tamnoplavo) u poređenju sa prosjekom 1991-2020 (srednje plava) i prosjekom 1961-1990 (svijetloplava). Mrazni dan se definiše kao dan sa minimalnom temperaturom od 0 stepeni ili niže, a ledeni dan je dan tokom kojeg maksimalna temperatura ostaje na 0 stepeni ili niža. Podaci: E{10}}OBS.

KNMI/C3S/ECMWF

Iznad{0}}prosječne temperature i ispod{1}}prosječne padavine dovele su do značajnog gubitka snježnog i ledenog pokrivača. U martu 2025. godine, snijeg{4}}prekriveno područje u Evropi bilo je oko 1,32 miliona kvadratnih kilometara (31%) ispod prosjeka – što je ekvivalentno zajedničkoj površini Francuske, Italije, Njemačke, Švicarske i Austrije. Ovo je bila treća najniža količina snijega od početka evidencije 1983. Glečeri su također doživjeli neto gubitak mase, a Island je zabilježio drugi-najveći gubitak mase glečera do sada. Uz to, ledeni pokrivač Grenlanda izgubio je 139 gigatona (139 milijardi tona) leda – oko 1,5 puta više od količine uskladištene u svim glečerima u evropskim Alpama. Ovaj gubitak leda doprinosi rastu globalnog nivoa mora, pri čemu svaki centimetar povećanje izlaže dodatnih 6 miliona ljudi obalnim poplavama.

Samantha Burgess, strateški voditelj za klimu u ECMWF, rekao je: "ESOTC 2025. daje jasniju sliku: tempo klimatskih promjena zahtijeva hitnije djelovanje. S porastom temperatura, i široko rasprostranjenim šumskim požarima i sušom, dokazi su nedvosmisleni; klimatske promjene nisu pretnja u budućnosti, to je naša sadašnja stvarnost. U suočavanju s utjecajem na gubitak biodiverziteta, moramo osigurati brzu tranziciju u skladu s brzinom čiste energije i brzinom prilagođavanja da podupre naše politike i odluke."

Zabilježite morsku toplinu i zagrijavanje oceana

Globalni ocean je apsorbirao oko 90% viška topline uzrokovane ljudskim-emisijama stakleničkih plinova. U 2025. godini, evropska okeanska regija doživjela je najvišu godišnju temperaturu površine mora zabilježenu, što je četvrta uzastopna godina rekordne topline. Ovaj dugoročni-trend negativno utiče na biodiverzitet, vrste i staništa. Morski toplotni talasi se takođe mogu podudarati sa toplotnim talasima iznad kopna – što doprinosi ekstremnijim temperaturama i vlažnosti, uključujući i preko noći, što može usporiti oporavak ljudi od toplotnog stresa i poremetiti san.

Morski toplotni talasi bili su široko rasprostranjeni 2025. godine i zahvatili su 86% okeana u Evropi. Oni su takođe bili intenzivniji, sa 36% regiona koji je iskusio 'teške' ili 'ekstremne' uslove – najveći procenat u istoriji.

(Ljevo) Procenat područja okeanskog regiona SMO RA VI (Evropa) u kojem se svake godine od 1982. do 2025. godine susreću sa morskim toplotnim talasima, prikazano za četiri kategorije intenziteta: 'umjereno' (žuto), 'jako' (svijetlonarandžasto), 'ozbiljno' (tamno narandžasto) i 'ekstremno'). Za svaku godinu, procenat se zasniva na najvećem intenzitetu postignutom na svakoj lokaciji u regionu. (Desno) Karta koja prikazuje najvišu kategoriju morskih toplotnih talasa doživljenu na svakoj lokaciji tokom 2025. Morski toplotni talasi su definisani u odnosu na referentni period 1991–2020. Podaci: C3S Globalna temperatura mora i morskog leda v1.0.

DMI/C3S/ECMWF

Čitavo Sredozemno more iskusilo je barem jedan dan s 'jakim' morskim toplinskim valovima u svakoj od posljednje tri godine, a 2025. godine prosječna godišnja temperatura površine mora bila je druga najviša ikada uočena. U Norveškom moru – koje se proteže kroz sjevernu Evropu i Arktik – dogodili su se i 'Ozbiljni' morski toplotni talasi, što se poklopilo sa rekordnim toplotnim talasom iznad sub{2}}arktičke Fenoskandije i naglašavajući geografsko širenje zagrijavanja okeana širom Evrope.

Mauro Facchini, šef odjela Copernicus u Evropskoj komisiji, rekao je: "Izvještaj o evropskom stanju klime za 2025. još jednom demonstrira vrijednost naših zajedničkih napora da imamo evropski sistem za posmatranje Zemlje-svjetske klase. Održavanje vlastitog-modernog stanja-, pouzdanih podataka našeg sistema Zemlje je od vitalnog značaja za donošenje informiranih odluka o politici u našem okruženju koje se brzo mijenja, tako da je naša klima ključna za očuvanje naše okoline. sisteme hrane, sigurnost i ekonomičnost."

Klimatski uslovi vrše pritisak na vode u Evropi¨

Širom Evrope, oko 70% rijeka imalo je protok ispod{1}}prosječnog, dok je to bila jedna od tri najsušnije godine za vlažnost tla od 1992. U maju je oko pola Evrope (53%) bilo pogođeno uslovima suše. Ovi obrasci odražavaju kombinaciju faktora uključujući atmosfersku cirkulaciju i varijabilnost padavina, zajedno sa dugoročnim-klimatskim trendovima.

Dušan Chrenek, glavni savjetnik za digitalnu zelenu tranziciju u DG Clima, rekao je: "Signal o klimatskim promjenama ostaje nedvosmislen u cijeloj Europi, a izvještaj o evropskom stanju klime 2025. je oštar podsjetnik da moramo održati i ubrzati napore i prilagodbe i ublažavanja. Ovo izdanje pruža uvjerljive dokaze o dubokim utjecajima klimatskih promjena na intenzitet ekstremnih vremenskih događaja, dok bi biološku raznolikost u cilju daljeg jačanja zemlje i jačanja ekonomije Zemlje mogućnosti posmatranja korištenjem najnovijih-tehnologija."

Povećanje temperature i intenziviranje šumskih požara

Širom Evrope, 2025. godine su bili rasprostranjeni topli uslovi – sa iznad-prosječnim temperaturama zabilježenim na najmanje 95% kontinenta. Toplotni talasi su zahvatili velike dijelove Evrope, od Mediterana do Arktika, uključujući drugi najteži toplotni talas u Evropi zabilježen i su-najduži i najteži toplotni talas u sub{4}}Fenoskandiji u julu. Veliki dio Evrope je također iskusio više dana od prosjeka sa najmanje 'jakim' toplotnim stresom, pri čemu su južna i istočna Španija zabilježile i do 50 dana više od prosjeka sa temperaturama koje se osjećaju{7}}osjećaju iznad 32ºC.

Toplotni talasi u sub{0}}arktičkoj Fenoskandiji od 1950. Veličina kruga je proporcionalna području na koje je uticao odgovarajući događaj. 10 najtežih toplotnih talasa označeno je tamnijim bojama, a sivo označava one čija je ozbiljnost ispod 10. Sub-Arktička fenoskandija je ovdje definirana kao kopnena Norveška, Švedska i Finska sjeverno od 60 stepeni N (60 stepeni –72 stepena N, 4 stepena –32 stepena E). Ozbiljnost se zasniva na kombinaciji prosječne temperaturne anomalije u odnosu na referentni period 1961–1990., trajanja i zahvaćene površine. Podaci: E-OBS, SYNOP.

DWD/C3S/ECMWF

Vrući i suvi uslovi doprinijeli su rekordnoj aktivnosti šumskih požara širom Evrope. Ukupno, širom Evrope je izgorjela rekordna površina od oko 1.034.000 hektara – područje veće od Kipra – s emisijama šumskih požara koje su dostigle svoje najveće rekordne razine. Španija je bila posebno teško pogođena i činila je oko polovinu emisija. Pored Španije, Kipar, Ujedinjeno Kraljevstvo, Holandija i Njemačka zabilježile su najveće zabilježene emisije šumskih požara. Šumski požari također predstavljaju značajan rizik za biodiverzitet, a šumski požari na tresetištu mogu osloboditi velike zalihe ugljika, dodatno pojačavajući klimatske promjene. Evropska komisija je identifikovala rastući rizik od šumskih požara kao ključni prioritet, jer projekcije Šestog izvještaja o procjeni Međuvladinog panela za klimatske promjene pokazuju da će prijetnje od šumskih požara vjerovatno rasti u svim regijama Evrope.

Klimatski uticaji sve više utiču na biodiverzitet

Brojni ekstremni događaji 2025. godine – uključujući sušu, šumske požare i kopnene i morske toplotne talase – uticali su na biodiverzitet u morskim i kopnenim ekosistemima. Osim toga, priroda je pod povećanim stresom zbog smanjivanja i promjene staništa, poremećaja sezonskih obrazaca zbog toplijih temperatura i promjena u padavinama. U izvještaju se navode konkretni primjeri uticaja klimatskih promjena na osjetljive ekosisteme, kao što su utjecaji morskih toplinskih valova na livade morske trave u Sredozemnom moru i šumski požari na tresetištu. Upravljanje okolišem u Evropi sve više prepoznaje bliske veze između klime i biodiverziteta, sa koordinisanim pristupima 'prirode{4}}klime' osmišljenim da ojačaju otpornost ekosistema.

Evropska unija se obavezala na pravno obavezujuće ciljeve za obnovu ekosistema u velikim razmjerima, uključujući najmanje 20% kopnenih i morskih područja do 2030. i sve ekosisteme kojima je potrebna do 2050. Ovaj rad je također podržan od strane Evropskog zelenog dogovora i zakona EU o klimi, koji ugrađuju strategije zaštite biodiverziteta u šire strategije klimatske raznolikosti. Osim toga, rješenja zasnovana na prirodi-kao što je obnova livada morske trave prepoznata su po svojoj ulozi u podržavanju biodiverziteta, skladištenju ugljika i jačanju otpornosti obale. Iako ovi koraci predstavljaju važnu akciju, napredak u Evropi mora se ubrzati kako bi se učinilo više i učinilo bolje u zaštiti prirode i biodiverziteta.